Hep Genciz

Genç Kalanların Yeri

Genel

13 Kasim Cuma – Dunyanin Bitmedigi Ama Amerika’nin Durdugu Gun

13 Kasim Cuma – Dunyanin Bitmedigi Ama Amerika’nin Durdugu Gun

13 Kasim 2026 Cuma gunu takvimde siradan bir Cuma gibi basladi. Ama gun bitmeden Amerika’da ucaklar yerde kaldi, Microsoft servisi coktu, tren bileti almak imkansiz hale geldi, New Orleans’ta bir tanker yolcu gemisine carpti ve Ingiltere’de bir Amerikan hava ussu alarm verdi. Sosyal medya ayni saatlerde baska bir hikaye anlatiyordu. Siber saldiri, uzaylilar, Iran saldirisi, gunes patlamasi ve 1960 yilinda yazilmis bir makaleye gore dunyanin sonu. Bu yazida gercek olanlari ve soylenti olanlari ayiriyoruz. Cunku o gun gercekten garip seyler oldu, ama internetin anlattigi hikaye ile gercek hikaye ayni degil.

Persembe gunu basladi – Microsoft coktu

Hersey Cuma gunu baslamadi. Bir gun once, 12 Kasim Persembe ogleden sonra, Microsoft 365 servisi dunya capinda coktu. Saat yaklasik 13.00 dogu saatiyle Outlook, Teams, SharePoint ve Copilot erisilemez hale geldi. Kesinti 74 ulkeyi etkiledi. Mahkemeler, hastaneler, polis birimleri ve yerel yonetimler etkilendi. Acil servisler baska kanallardan calismaya devam etti.

Microsoft sorunun bir ag degisikliginden kaynaklandigini acikladi. Sunucular otomatik saglik kontrollerinden gecemedi ve kalan altyapi asiri yuklendi. Sirket kotu niyetli bir siber saldiri izine
rastlanmadigini soyledi. Servis Cuma gunu 24 saatten uzun bir surenin ardindan normale donmeye basladi. Yani Microsoft kesintisi gercekti, ama bir saldiri degildi. Bu ayrinti onemli, cunku Cuma gunu olanlarin cogu bu kesintiyle baglantili sanildi.

Ayni gun bir kopruye gemi carpti – ama tarih yanlis anlatildi

12 Kasim Persembe ogleden sonra saat 13.15 civarinda Singapur bandirali Strategic Alliance adli yuk gemisi, Delaware Nehri uzerindeki Tacony-Palmyra Koprusu’ne carpti. Kopru gemi trafigi icin acikti ve kapanamadi. Kopru yaklasik 6 saat kapali kaldi, aksam saatlerinde iki serit yeniden acildi. Yaralanan olmadi, kirlilik olusmadi.

Bu olay sosyal medyada sik sik 13 Kasim olaylari arasinda sayildi. Tarih yanlis. Olay 12 Kasim’da oldu. Ama ayni 24 saat icinde bir geminin kopruye, ertesi gun baska bir geminin yolcu gemisine carpmasi, insanlara tesadufun cok otesinde bir sey oluyormus hissi verdi.

Cuma ogleden sonra – Amerika’da ucaklar durdu

13 Kasim Cuma ogleden sonra Amerika havacilik tarihinin en garip gunlerinden birini yasadi. Federal Havacilik Idaresi, tum ulkede kalkislari durduran bir karar aldi. Sebep, 22 hava trafik kontrol merkezinin tamamini etkileyen ciddi bir telekomunikasyon arizasiydi. Kontrol merkezleri birbirleriyle ve ucaklarla iletisimde sorun yasiyordu. Guvenlik gerekcesiyle kalkislar durduruldu. Havada olan ucaklar inmeye devam etti, ama yeni kalkis yoktu.

Oncesinde Chicago’da isaretler vardi. O’Hare Havalimani’nda gecikmeler ve bekletmeler basladi, ardindan O’Hare ve Midway’de kalkis durdurma kararlari geldi. Sonra karar ulke geneline yayildi. Gun sonunda 10.000’den fazla ucus gecikti, 4.000’den fazla ucus iptal edildi. Karar aksam saat 20.30 dogu saati civarinda kaldirildi, yaklasik 4 saatten uzun surdu.

Bu, 11 Eylul 2001’den bu yana yasanan ikinci ulke capinda kalkis durdurma karariydi. Digeri Ocak 2023’te yasanan bilgisayar arizasiydi. Ulastirma Bakani Sean Duffy, eski hava trafik teknolojisini sucladi. Icisleri Guvenligi Bakani Markwayne Mullin, bir siber saldiri izi olmadigini, bunun bir telekomunikasyon arizasi oldugunu soyledi. Microsoft da kendi servisinin bu kararla baglantili olduguna dair bir iz olmadigini acikladi. Avrupa’da Eurocontrol, Amerika’ya giden ucuslari aksam 17.00 ile gece 24.00 dogu saati arasinda askiya aldi. Yani sorun sadece Amerika’da kalmadi, Avrupa’dan Amerika’ya gitmek isteyen yolcular da etkilendi.

Tren bileti almak imkansiz hale geldi

Ucaklar durunca insanlar trene yoneldi. Aksam saatlerinde Amtrak’in internet sitesi ve uygulamasi uzerinden bilet almak cok zorlasti. Sistem yogunluga dayanamadi ve coktu. Ama burada da onemli bir ayrinti var. Trenler calismaya devam etti. Sorun trenlerin durmasi degildi, bilet satisi ve rezervasyon sisteminin cokmesiydi. Istasyonlarda uzun kuyruklar olustu, cagri merkezleri yogunluk yasadik. Yani Amtrak durmadi, bilet sistemi tikandi.

New Orleans’ta tanker yolcu gemisine carpti

13 Kasim Cuma ogle saatlerinde, yerel saatle yaklasik 12.30’da, New Orleans Limani’nda demirli olan American Heritage adli nehir yolcu gemisine Atlantic Asphalt adli tanker carpti. Gemi iki saat once limana varmis ve yolcularini indiriyordu. Carpisma sonrasi gemide su baskini oldu ve gemi yana yatti. 180 yolcu ve murettebatin tamami bulundu. 32 kisi hastaneye kaldirildi, yaralanmalar agir degildi ve olum olmadi. Bazi insanlar Mississippi Nehri’ne dustu ve kurtarildi. Sahil Guvenlik, tankerin kontrolu kaybettigini dusunuyor, nehirde pilot vardi ve kesin sebep arastiriliyor. Nehrin 93 ile 96 milleri arasindaki bolumu kapatildi. Sorusturma icin ulusal kurul ekibi Cumartesi gunu olay yerine gitti.

Bu olay gercekti ve cok ciddiydi. Ama ayni gun ucaklarin durmasi ve Microsoft kesintisiyle bir baglantisi olduguna dair hicbir kanit yok.

Ingiltere’de bir us alarm verdi

Ayni aksam, Ingiltere yerel saatiyle yaklasik 18.30’da, Ingiltere’deki en buyuk Amerikan savas ucagi ussu olan RAF Lakenheath’de supheli insansiz hava araci faaliyeti nedeniyle alarm verildi. Personelden bulundugu yerde kalmasi istendi. Olay cozuldu, personele, ucaga ya da altyapiya zarar gelmedi. Kacinci drone oldugu ya da turu aciklanmadi. Bu, son haftalarda Ingiltere’deki Amerikan uslerinde yasanan ucuncu guvenlik olayiydi. Ama bu olayin da Cuma gunu Amerika’da olanlarla baglantili olduguna dair kanit yok.

Hava durumu servisi de kafa karistirdi

Cuma ogleden sonra Amerika Ulusal Hava Durumu Servisi, ulke capinda internet ve iletisim sorunlari oldugunu duyurdu. Ayri bir duyuruda ulusal radar kesintisi oldugu yazildi. Haberler bu duyuruyu aldi. Ayni aksam saat 18.14 dogu saati civarinda servis aciklama yapti. Radar kesintisi yoktu, radarlar normal calisiyordu, hava durumu sitesi normal calisiyordu. Eski icerikler dolasimdaydi. Yani internetin o gun oldugunu sandigi ucuncu buyuk sistem cokusu, gercekte olmamisti. Bu, o gunun en iyi ornegi. Bir duyuru cikti, herkes inandi, sonra ayni gun icinde duzeltme geldi.

Soylentiler – siber saldiri iddiasi

Sosyal medyada en cok paylasilan teori, tum bu olaylarin koordineli bir siber saldiri olduguydu. Microsoft kesintisi, ucaklarin durmasi, tren sistemi, gemi kazasi, hepsi ayni gun. Zamanlama supheli gorunuyordu. Ama kanit sifirdi. Icisleri Guvenligi Bakani saldiri izi olmadigini soyledi. Microsoft kotu niyetli faaliyet bulamadigini soyledi. FAA ve Microsoft arasinda baglanti olduguna dair kanit yoktu. Zamanlama supheli olabilir, ama suphe kanit degildir. Bu yazinin en onemli cumlesi bu. Bir sey ayni gun oldu diye birbiriyle baglantili olmak zorunda degil.

Soylentiler – gunes patlamasi

Bir baska iddia, 13 Kasim’da tehlikeli bir gunes patlamasinin Dunya’ya carpacagiydi. Amerika Ulusal Okyanus ve Atmosfer Idaresi, 12 Kasim’da yayinladigi tahminde 13 Kasim’da jeomanyetik firtina beklenmedigini soyledi. Gercekte o gun gunes aktivitesi dusuktu. En guclu patlama C5.5 seviyesindeydi ve Dunya’ya yonelik bir patlama gozlenmedi. Yani gunes patlamasi hikayesi de dogru degildi.

Soylentiler – uzaylilar ve Iran saldirisi

Uzaylilar ve Iran saldirisi iddialari da ayni gun dolasti. Ikisi icin de 13 Kasim’da yasanan bir olay olduguna dair dogrulanmis kanit yok. Iran ile ilgili gercek bir arka plan var, ama bu arka planin 13 Kasim olaylariyla baglantisi kanitlanmadi. Amerikan bombardiman ucaklari Eylul ayinda Fairford ussunden cekilmisti, iki kisi suclanmisti ve Adalet Bakanligi Iran destekli bir plan iddiasinda bulunmustu. Bunlar gercek gelismeler. Ama bunlar, 13 Kasim’da ucaklarin durdugunu ya da Microsoft’un coktugunu aciklamiyor. Gercek bir arka plani, o gunun olaylarina baglamak icin kanit gerekir. O kanit yok.

1960 makalesi – dunyanin sonu tahmini degildi

O gun en cok paylasilan seylerden biri de 1960 yilinda Science dergisinde yayinlanan bir makaleydi. Basligi soyleydi. Kiyamet – 13 Kasim 2026 Cuma. Yazarlar Heinz von Foerster, Patricia Mora ve Lawrence Amiot idi. Makale, insan nufusu ayni hizla artmaya devam ederse 13 Kasim 2026’da sonsuza yaklasacagini hesapliyordu. Bu bir asteroid, savas ya da gezegenin yok olmasi tahmini degildi. Fiziksel bir mekanizma anlatmiyordu. Sadece nufus artisinin matematigini gosteriyordu.

Model 1990’larin basina kadar gerceklige uydu, sonra gercek nufus tahminin gerisinde kaldi. Formule gore 2026 basinda yaklasik 200 milyar insan olmasi gerekiyordu. Gercekte yaklasik 8,3 milyar insan var. Birlesmis Milletler tahminine gore dunya nufusu 2080’lerin ortasinda yaklasik 10,3 milyar ile zirve yapacak, sonra azalacak. Tarih secimi de kismen bir sakaydi. 13 Kasim, yazar von Foerster’in dogum gunuydu, 1911 yilinda dogmustu ve 2026 onun 115. dogum yiliydi. Makale, nufus artisina dikkat cekmek icin yazilmis bir dusunce deneyiydi, ciddi bir kiyamet tahmini degildi.

Neden bu kadar korkutucu geldi

O gun korkutucu geldi, cunku sistemlerin ne kadar kirilgan oldugunu gosterdi. Hava trafik kontrol sistemi eski teknolojiyle calisiyor. Tek bir telekomunikasyon arizasi tum ulkeyi durdurabiliyor. Temmuz 2024’te CrowdStrike guncellemesi de Windows bilgisayarlari cokturmus ve ucuslari durdurmustu. Yani bu ilk degildi. Microsoft kesintisi de ayni seyi gosterdi. Bir ag degisikligi, dunya capinda milyonlarca kisiyi etkileyebiliyor.

Ayrica 13 Kasim Cuma tarihi, batil inanclar icin hazir bir cerceve sundu. Insanlar birbiriyle baglantisiz olaylari bir hikayeye baglamayi sever. Hele o hikayede uzaylilar, siber saldiri ve kiyamet varsa, hikaye cok hizli yayilir. Gercek daha sikici. Eski sistemler, tek nokta arizalari, yogunluk ve tesaduf. Ama gercek daha onemli. Cunku kirilgan sistemler duzeltilebilir, kiyamet hikayeleri duzeltilemez.

Ozet – gercek ve soylenti

  • Gercek – Microsoft 365, 12 Kasim’da 74 ulkede coktu, saldiri degildi. – Gercek – Tacony-Palmyra Koprusu’ne gemi carpti, ama 12 Kasim’da oldu. – Gercek – FAA, 13 Kasim’da ulke capinda kalkislari durdurdu, 10.000’den fazla gecikme ve 4.000’den fazla iptal oldu.
  • Gercek – Amtrak bilet sistemi coktu, trenler calisti.
  • Gercek – New Orleans’ta tanker yolcu gemisine carpti, 180 kisi bulundu, olum olmadi.
  • Gercek – RAF Lakenheath’de drone alarmi verildi, zarar olmadi. – Gercek – Hava durumu servisi radar kesintisi duyurdu, ayni aksam kesinti olmadigini soyledi.
  • Soylenti – Koordineli siber saldiri, kanit yok.
  • Soylenti – Tehlikeli gunes patlamasi, NOAA sakin bir gun bekliyordu ve oyle oldu.
  • Soylenti – Uzaylilar ve Iran saldirisi, 13 Kasim olayi olarak dogrulanmis kanit yok.
  • Yanlis anlasilma – 1960 makalesi kiyamet tahmini degildi, nufus hesabiydi.

13 Kasim 2026 Cuma gunu dunya bitmedi. Ama Amerika bir gunlugune durdu. Ucaklar kalkmadi, e-postalar gitmedi, tren bileti alinamadi, bir gemi yandi ve bir us alarm verdi. Bunlarin hepsi ayni gun oldu. Bu bile tek basina yeterince garip. Uzerine bir de kiyamet hikayesi eklemeye gerek yok. Gercek hikaye zaten yeterince buyuk. Ve gercek hikayenin bir dersi var. Gunluk hayatimiz, goremedigimiz ve cok eski sistemlere bagli. O sistemler bir gun ayni anda sarsilinca, butun ulke bunu hissediyor. O gun bunu hissettik.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

error: Content is protected !!